Geschiedenis van de digitale bibliotheek

De landelijke digitale openbare bibliotheek biedt via de online Bibliotheek en de Jeugdbibliotheek toegang tot een brede collectie e-books en luisterboeken. Hiermee vervult de digitale bibliotheek de publieke taken van de openbare bibliotheken in het digitale domein. De landelijke digitale openbare bibliotheek is onderdeel van de Nationale Digitale Bibliotheek, die de taken van de Koninklijke Bibliotheek omvat in de domeinen wetenschap (wetenschappelijke licenties), erfgoed en openbare bibliotheken. In dit artikel is meer informatie te vinden over het ontstaan van de landelijke digitale openbare bibliotheek en diens verschillende functies en kanalen.

Een landelijke digitale infrastructuur

In 2010 begon Stichting Bibliotheek.nl (BNL) aan de bouw van een landelijke digitale infrastructuur waarop alle bibliotheken aangesloten kunnen worden. Deze infrastructuur biedt een plaats aan verschillende basisdiensten, zoals de Nationale Bibliotheek Catalogus (NBC+) en het e-bookplatform. Met de inwerkingtreding van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) in 2015 ging BNL op in de Koninklijke Bibliotheek (KB, 2016).

Wat staat er in de wet over de digitale bibliotheek?

De KB is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en het beheer van de landelijke digitale openbare bibliotheek. In de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob, artikel 17, lid 1) zijn de digitale taken van de KB benoemd:

  • Het ontwikkelen en beheren van de landelijke digitale infrastructuur;
  • Het beheren en van context voorzien van de digitale collectie in samenhang met de digitale collectie van de KB vanuit haar wetenschappelijke taken op grond van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW);
  • Het vaststellen van een reglement voor de toegang tot rechtendragende digitale content;
  • Het bereiken van verschillende doelgroepen;
  • Het samenwerken met andere publieke aanbieders van digitale collecties, zoals Europeana en Digitaal Erfgoed Nederland.

De digitale Bibliotheek

De digitale Bibliotheek is het portal voor informatie over de bibliotheek, de landelijke catalogus en toegang tot e-books en luisterboeken. Van 2013 tot 2017 was Bibliotheek.nl het enige kanaal voor het lenen van e-books, inclusief de VakantieBieb. In 2017 kregen e-books en luisterboeken met de online Bibliotheek een eigen platform. Bibliotheek.nl bleef bestaan om het gezamenlijke aanbod van bibliotheken te tonen, verwijzend naar zowel online als lokale collecties en informatie (KB, 2018a).

Wat is de VakantieBieb?

De VakantieBieb is een gratis app met 50-60 e-books voor het hele gezin. De VakantieBieb opent op 1 juni met e-books voor jeugd, waarmee kinderen en jongeren kunnen doorlezen in de vakantie en zo hun leesvaardigheid op peil kunnen houden. Op 1 juli komen ook de e-books voor volwassenen beschikbaar. De VakantieBieb sluit op 31 augustus.

De online Bibliotheek

Op 19 juni 2017 werd de online Bibliotheek de nieuwe plek voor het lenen van e-books van de bibliotheek. De online Bibliotheek, ofwel de landelijke digitale openbare bibliotheek, biedt bibliotheekleden toegang tot e-books, luisterboeken (via de LuisterBieb) en cursussen. Daarnaast wordt via de online bibliotheek één keer per jaar de VakantieBieb opengesteld (KB, 2018a). Vanaf 2019 kunnen bibliotheekleden op de BES-eilanden ook gebruikmaken van de collectie van de landelijke digitale openbare bibliotheek via de online bibliotheek (KB, 2018c).

Geschiedenis van de digitale bibliotheek

 

Delpher en DBNL

In samenwerking met de universiteitsbibliotheken werd in november 2013 Delpher gelanceerd, een online dienst waar miljoenen gedigitaliseerde pagina’s uit Nederlandse boeken, kranten en tijdschriften full-tekst doorzoekbaar zijn. Daarnaast is de KB samen met de Vlaamse Erfgoedbibliotheek en de Taalunie verantwoordelijk voor de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL), een digitale collectie van grotendeels rechtenvrije teksten die behoren tot het Nederlandstalige erfgoed van de vroegste tijd tot heden. Alle teksten op DBNL zijn gratis toegankelijk en downloadbaar. Naast een grote collectie literaire teksten, naslagwerken en biografieën bevat DBNL ook audio- en videofragmenten (KB, 2018a).

E-books eregalerij

De e-books eregalerij was in 2011 een van de eerste projecten van bibliotheken voor het uitlenen van e-books. De eregalerij bevat een selectie van meesterwerken van schrijvers uit Het Pantheon, de permanente tentoonstelling in het Literatuurmuseum met hoogtepunten uit duizend jaar Nederlandstalige literatuur (Stichting Bibliotheek.nl, 2012).

Jeugdbibliotheek en Leesplein

Bijna twintig jaar lang vonden bezoekers op Leesplein informatie over kinder- en jeugdboeken, over lezen, leesbevordering, leesplezier en leesvaardigheid. Halverwege 2018 heeft de KB Leesplein opgeheven. Sinds 1 juli 2018 wordt Leesplein niet meer aangevuld en sinds 1 oktober 2018 is de website volledig offline. Informatie over kinder- en jeugdliteratuur is sindsdien te vinden op Jeugdbibliotheek.nl, informatie voor ouders van kinderen tot 6 jaar op de website van BoekStart, en voor professionals op BoekStart Pro en de Bibliotheek op school (KB, 2019).

Lezen voor de Lijst

Lezen voor de Lijst ondersteunt docenten bij het fictie- en literatuuronderwijs in het voortgezet onderwijs en helpt leerlingen bij hun keuze uit het boekenaanbod op basis van zes leesniveaus. In april 2017 nam de Koninklijke Bibliotheek de site over van de Rijksuniversiteit Groningen. In 2018 werd de informatie uit het leerlingendeel van Lezen voor de Lijst verplaatst naar de Jeugdbibliotheek, bij de doelgroepen 12-15 jaar en 15-18 jaar (KB, 2018b).

Bronnen