Leden van de digitale bibliotheek

Iedereen die lid is van een lokale bibliotheek kan een gratis digitaal lidmaatschap aanvragen om bij de online Bibliotheek e-books en luisterboeken te lenen. Sinds 2016 is het tevens mogelijk om rechtstreeks bij de online Bibliotheek een lidmaatschap af te sluiten: digital only. In totaal hebben bijna 411 duizend mensen een account om e-books te lenen via de online Bibliotheek, waarvan circa de helft actief gebruikt wordt. Daarnaast zijn er nog aparte accounts voor de VakantieBieb en de LuisterBieb (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019).

Wat is de landelijke digitale openbare bibliotheek?

De landelijke digitale openbare bibliotheek, ofwel de online Bibliotheek, biedt bibliotheekleden toegang tot e-books en via de LuisterBieb-app tot luisterboeken. Tot 2019 bood de online Bibliotheek ook online cursussen aan. Daarnaast wordt via de online Bibliotheek één keer per jaar VakantieBieb opengesteld: een gratis app met 50-60 e-books voor het hele gezin. De VakantieBieb app opent op 1 juni met e-books voor jeugd, waarmee kinderen en jongeren kunnen doorlezen in de vakantie en hun leesvaardigheid op peil kunnen houden. Op 1 juli komen ook de e-books voor volwassenen beschikbaar. De VakantieBieb sluit op 31 augustus.

Welke typen lidmaatschappen zijn er?

Leden van een lokale bibliotheek kunnen gratis een account aanmaken om e-books te lenen - een zogeheten combi-lidmaatschap. In 2016 is een tweede type lidmaatschap toegevoegd: het Landelijk Digitaal Lidmaatschap, ofwel digital only. Dit type lidmaatschap geeft uitsluitend toegang tot de collectie van de online Bibliotheek, die bestaat uit e-books en luisterboeken. Elke Nederlander vanaf 18 jaar kan zich aanmelden voor dit landelijke digitale lidmaatschap. Dit in tegenstelling tot het combi-lidmaatschap, waarvoor een fysiek lidmaatschap bij een openbare bibliotheek vereist is.

 

Om gebruik te maken van de diensten van de online Bibliotheek, hebben bibliotheekleden een apart account nodig. Om e-books te lenen, loggen leden in op de website van de online Bibliotheek. Om gebruik te maken van de LuisterBieb en de VakantieBieb dient men zich via de apps te registreren en hoeft men geen lid te zijn van de lokale bibliotheek. Een koppeling met het e-book account van de online Bibliotheek is daarom bij registratie niet noodzakelijk. Hierdoor kan overlap ontstaan tussen het aantal e-book accounts, accounts van de LuisterBieb en de VakantieBieb en is niet het mogelijk om op totaalniveau uitspraken te doen over de lidmaatschappen van de online Bibliotheek.

Helft van de e-bookaccounts wordt actief gebruikt

Sinds de start in 2014 heeft de online Bibliotheek een forse groei doorgemaakt. Destijds werden via Bibliotheek.nl ruim 80 duizend nieuwe e-bookaccounts aangemaakt. Eind 2016 hadden 346 duizend bibliotheekleden een e-bookaccount, eind 2018 waren dat er bijna 411 duizend. Van alle e-bookaccounts kan 51% worden aangemerkt als actief, met minimaal één uitlening in de afgelopen 12 maanden (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019).

Actieve en niet-actieve accounts

Vanuit de Gegevenslevering Wsob worden de volgende definities gehanteerd voor het totaal aantal accounts en het aantal actieve accounts:

  • Totaal aantal accounts: het aantal accounts dat op 31 december geldig is. Geldig (of ‘gerechtigd') houdt in dat het account is gekoppeld aan een lidmaatschap van de openbare bibliotheek of aan een digitaal lidmaatschap en dat niet is geblokkeerd, bijvoorbeeld vanwege een openstaande betaling;
  • Actieve accounts: (op 31 december) geldige accounts, waarmee in het peiljaar minstens één digitaal product (e-books, luisterboeken of cursussen) is geleend; 
  • Niet-actieve accounts: (op 31 december) geldige accounts, waarmee in het peiljaar geen digitale producten (e-books, luisterboeken of cursussen) zijn geleend.

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2019*.

*In 2018 zijn verbeteringen in het ledenbestand van de landelijke digitale openbare bibliotheek doorgevoerd, waarmee inzichtelijk kan worden gemaakt of een e-bookaccount gekoppeld is aan een geldig lidmaatschap van de openbare bibliotheek of een geldig digitaal lidmaatschap. Deze verbeteringen zijn doorgevoerd over de lidmaatschapsstatistieken van 2017 en 2018. Vanaf 2017 telt de KB alleen de accounts mee die gekoppeld kunnen worden aan een lidmaatschap dat op 31 december geldig was. In voorgaande jaren zijn deze niet-geldige accounts echter nog wel meegeteld.

Stijging digital only-lidmaatschappen

Bijna alle leden met e-book accounts zijn tevens lid van een lokale bibliotheek (96%). Hoewel het aandeel digital only-lidmaatschappen ten opzichte van het totaal aantal e-bookaccounts relatief klein is, lijkt deze abonnementsvorm wel degelijk aan een behoefte tegemoet te komen. Dit type lidmaatschap is gericht op een nieuwe groep lezers die wel graag e-books leent, maar geen interesse heeft in een lidmaatschap van de lokale bibliotheek. Het aantal actieve digital only-lidmaatschappen steeg van circa 2,5 duizend accounts in 2016 naar bijna 9 duizend accounts in 2018 (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019).

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2019*.

*Het merendeel van de actieve digitale lidmaatschappen waarvan de leeftijd van de gebruiker onbekend is, bestaat uit digital only-lidmaatschappen. Dit zijn lidmaatschappen van volwassenen waarvan de exacte leeftijd onbekend is. Hierdoor telt het totaal van de leeftijdscategorieën van 18 tot 100 jaar tot een ander percentage op dan het aandeel volwassen leden, waarin deze groep wel meegeteld wordt.

Aantal actieve accounts LuisterBieb blijft stijgen

Het aantal actieve accounts van de LuisterBieb blijft toenemen. In 2018 waren er ruim 123 duizend mensen met een LuisterBiebaccount die in dat jaar minimaal één luisterboek leenden. Het aantal actieve accounts van de VakantieBieb daalde in 2018 licht, tot bijna 214 duizend accounts. Deze daling is mogelijk te verklaren door de kortere openstelling van de VakantieBieb in 2018: in dat jaar werd de volledige collectie beschikbaar gesteld vanaf 1 juli in plaats van 1 juni. In het laatste jaar van het cursusaanbod via de online bibliotheek hebben circa 36 duizend bibliotheekleden een persoonlijke cursusomgeving aangemaakt en zijn met minimaal één cursus gestart (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; CBS, 2019).

Aantal actieve accounts

2015

2016

2017

2018

E-books

130.334

204.461

201.188

213.085

LuisterBieb

25.334

51.538

100.758

123.055

VakantieBieb

90.418

233.172

254.406

213.921

Cursussen

-

9.852

34.123

36.418

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2019.

Aantal actieve jeugdleden neemt toe

Het merendeel van de actieve e-book accounts is van volwassen bibliotheekleden (78%). De helft van de actieve accounts is van leden tussen de 40 en 70 jaar oud. Ondanks het grote aandeel volwassen leden nam het aandeel van de actieve jeugdleden de laatste jaren toe, van 18% in 2016 tot 22% in 2018. (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; KB, 2019). Dat het aantal digitale jeugdleden in absolute zin gering is, komt doordat de e-book collectie bij de start in 2014 primair gericht was op volwassenen. Ook verloopt de uitbreiding van de jeugdcollectie e-books langzamer dan die voor volwassenen, doordat het uitgeversaanbod van e-books voor de jeugd kleiner is.

Bron: KB, 2019.

Online Bibliotheek-leden zijn fanatieke lezers

Uit onderzoek naar leners van e-books blijkt dat de online Bibliotheekgebruiker vaker een vrouw is, van 55 jaar of ouder, met een middelbare of hogere opleiding. Online Bibliotheek-gebruikers zijn fanatieke lezers: drie op de vijf leest minimaal eens per week in een e-book en de helft leest daarnaast in een papieren boek. De meeste boeken die worden geleend bij de online Bibliotheek (gemiddeld 30 per jaar) worden ook gelezen (gemiddeld 27 per jaar). Voor 33% van de leden is de online Bibliotheek de enige manier om aan e-books te komen (Damen & Blokker, 2017). Mensen die geen lid zijn van de online bibliotheek vinden het abonnement veelal te duur, hebben geen interesse in de online bibliotheek of geven de voorkeur aan papieren boeken (Blokker & Senster, 2018).

Vervangt digitaal fysiek?

De trend van een groeiend aantal digitale leden komt overeen met de conclusie uit het onderzoek Lees:Tijd van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), waaruit blijkt dat de groep papierlezers weliswaar groter is dan de groep schermlezers, maar dat de twee groepen, in vergelijking met voorgaande jaren, steeds dichter bij elkaar komen (Wennekers et al, 2018). Toch zal er voorlopig nog voldoende vraag zijn naar de fysieke collectie. Hoewel er groei zit in het aantal digitale lidmaatschappen, betreft het relatief gezien namelijk nog steeds maar een klein deel van de bibliotheekleden: in 2018 had 12% van de volwassen bibliotheekleden een actief digitaal lidmaatschap (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019).

Bronnen

  • Blokker, L. & Senster, J. (2018). Onderzoek digitale diensten Koninklijke Bibliotheek. Rapport kwantitatief onderzoek. Amsterdam: Motivaction, in opdracht van Koninklijke Bibliotheek (KB).
  • Burgt, A. van de & Hoek, S. van de (2019). Bibliotheekstatistiek 2018. Den Haag: Koninklijke Bibliotheek (KB).
  • Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), StatLine (2019). Landelijke digitale openbare bibliotheek; gebruik, accounts en licenties.
  • Damen, D. & Blokker, l. (2017). De online Bibliotheek: Wensen en behoeften van gebruikers en potentiële gebruikers. Amsterdam: Motivaction, in opdracht van Koninklijke Bibliotheek (KB).
  • Koninklijke Bibliotheek (KB) (2019). Datawarehouse.
  • Wennekers, A., Huysmans, F. & Haan, J. de (2018). Lees:Tijd. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).