Uitleningen van de digitale bibliotheek

Met de komst van het landelijke e-bookplatform via Bibliotheek.nl ontstond in 2014 de mogelijkheid om naast het kopen van e-books via commerciële partijen ook e-books te lenen bij de Nederlandse bibliotheken. Sindsdien is het aantal e-bookuitleningen jaarlijks gegroeid. In 2018 werden in totaal 3,5 miljoen uitleningen van e-books geregistreerd.

Wat is de landelijke digitale openbare bibliotheek?

De landelijke digitale openbare bibliotheek, ofwel de online Bibliotheek, biedt bibliotheekleden toegang tot e-books en via de LuisterBieb-app tot luisterboeken. Tot 2019 bood de online Bibliotheek ook online cursussen aan. Daarnaast wordt via de online Bibliotheek één keer per jaar VakantieBieb opengesteld: een gratis app met 50-60 e-books voor het hele gezin. De VakantieBieb app opent op 1 juni met e-books voor jeugd, waarmee kinderen en jongeren kunnen doorlezen in de vakantie en hun leesvaardigheid op peil kunnen houden. Op 1 juli komen ook de e-books voor volwassenen beschikbaar. De VakantieBieb sluit op 31 augustus.

Aantal uitleningen e-books blijft stijgen

Sinds de start van het e-bookplatform laat het aantal uitleningen via de online bibliotheek een stijgende lijn zien, met groeipercentages van 99% (2015) en 74% (2016). Daarna vlakte de groei relatief gezien af, maar bleef het aantal uitleningen stijgen. In 2016 werden 2,8 miljoen e-books uitgeleend door de online bibliotheek; in 2018 is dat gestegen tot 3,5 miljoen uitleningen (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; CBS, 2019a). Uit onderzoek naar leners van e-books blijkt dat de meeste boeken die worden geleend bij de online Bibliotheek daadwerkelijk worden gelezen (90%). Voor 33% van de leden is de online Bibliotheek de enige manier om aan e-books te komen (Damen & Blokker, 2017).

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; CBS, 2019a.

E-reader en tablet meest gebruikte devices

De e-reader en tablet zijn veruit de meest gebruikte apparaten om e-books op te lezen. Meer dan de helft van de e-books wordt gedownload voor de tablet of smartphone (61%), 37% van de uitgeleende e-books wordt gedownload voor de e-reader. Slechts 2% wordt online gelezen (KB, 2019). Dit komt overeen met de uitkomsten van breder onderzoek naar digitaal lezen: lezers maken het meest gebruik van de e-reader (58%), tablet (36%) en smartphone (25%) om digitaal te lezen. Drie op de tien digitale lezers gebruiken hier meerdere devices voor; met name jongeren lezen vaak via meerdere devices (Peters & Van Strien, 2019).

Meer luisterboeken uitgeleend

Ook in het aantal uitleningen van luisterboeken is een stijging te zien. In 2018 werden ruim 1,3 miljoen luisterboeken uitgeleend, ruim 400 duizend meer dan het jaar daarvoor. Via de VakantieBieb werden in 2018 in een periode van 2 maanden 1,7 miljoen e-books uitgeleend. In 2017 waren dat ruim 2,2 miljoen uitleningen in een periode van 3 maanden. Het aantal uitgeleende cursussen daalde tussen 2017 en 2018 van 43 duizend naar 26 duizend (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; CBS, 2019a). In 2019 is het aanbod van cursussen via de digitale bibliotheek stopgezet.

Uitleningen digitale bibliotheek

2015

2016

2017

2018

E-books

1.608.815

2.801.970

3.211.940

3.515.936

VakantieBieb

2.255.397

1.912.518

2.223.530

1.709.225

Luisterboeken

171.105

337.851

890.541

1.336.695

Cursussen

-

11.774

42.519

26.421

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; CBS, 2019a.

Meer e-books voor volwassenen uitgeleend          

Het merendeel van de 3,5 miljoen in 2018 uitgeleende e-books waren boeken voor volwassenen (91%). Met name door digitale leden tussen de 40 en 70 jaar oud worden veel e-books geleend (59%). Er wordt meer fictie (88%) dan non-fictie (12%) geleend, zowel door jeugd als door volwassenen. Dit ligt in lijn met de samenstelling van de collectie e-books: deze bestaat voor 71% uit fictie. In 2018 leenden actieve gebruikers van de digitale bibliotheek gemiddeld 17 e-books. Jeugdleden leenden gemiddeld 7 e-books per actief lidmaatschap in 2018, tegenover 19 e-books door volwassenen. Het gemiddeld aantal uitgeleende e-books per actieve gebruiker stijgt nog steeds: van gemiddeld 5 in 2014 tot gemiddeld 17 in 2018. Uit de fysieke bibliotheek werden in 2018 per volwassen lid gemiddeld 15 boeken voor volwassenen uitgeleend. Het aantal fysieke uitleningen daalt al jaren, terwijl e-books in dit opzicht een stijgende lijn laten zien (Van de Burgt & Van de Hoek, 2019; CBS, 2019a; CBS, 2019b).

Bron: KB, 2019.

Gratis e-bookkanalen populairst

Naast de digitale bibliotheek bieden veel andere partijen e-books aan. De meeste e-booklezers verkrijgen hun digitaal leesvoer echter gratis: via legale downloads (gemiddeld 5 e-books per jaar), door te ruilen (4 e-books) of via illegale downloads (4 e-books). De meeste e-books die tegen betaling worden aangeschaft, worden gekocht bij een online boekwinkel (gemiddeld 3 e-books per jaar), een abonnementsmodel, zoals Kobo Plus (2 e-books), of geleend bij de digitale bibliotheek (2 e-books) (Witte & Van Strien, 2018).

Bronnen