Uitleningen van de digitale bibliotheek

Wat is de landelijke digitale openbare bibliotheek?

De landelijke digitale openbare bibliotheek, ofwel de online Bibliotheek, biedt bibliotheekleden toegang tot e-books en luisterboeken. Tot 2019 bood de online Bibliotheek ook online cursussen aan. Daarnaast wordt via de online Bibliotheek één keer per jaar VakantieBieb opengesteld: een gratis app met e-books en luisterboeken voor het hele gezin. De VakantieBieb-app opende in 2020 op 1 juli met e-books voor jeugd en volwassenen en sloot op 31 augustus. Met de VakantieBieb kunnen kinderen en jongeren doorlezen in de vakantie en hun leesvaardigheid buiten school op peil houden.

Vanwege de tijdelijke sluiting van de bibliotheken werd de online bibliotheek tijdens de eerste lockdown uitgebreid met de ThuisBieb. Van 6 april tot 1 juni 2020 stelde de KB via de ThuisBieb 102 gratis e-books beschikbaar aan zowel leden als niet-leden van de bibliotheek. Daarnaast werden 100 promotietitels toegevoegd aan de LuisterBieb die beschikbaar waren voor alle burgers, met of zonder abonnement.

Aantal uitleningen e-books blijft stijgen

Sinds de start van het e-bookplatform laat het aantal uitleningen via de online bibliotheek een stijgende lijn zien, met groeipercentages van 99% (2015) en 74% (2016). Daarna vlakte de groei relatief gezien af, maar bleef het aantal uitleningen stijgen. In 2016 werden 2,8 miljoen e-books uitgeleend door de online bibliotheek; in 2019 werden 3,9 miljoen e-books uitgeleend door de online Bibliotheek. In 2020 is dat – mede door de extra promotie en acties van de online Bibliotheek in coronatijd - gestegen tot circa 5,6 miljoen uitleningen (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021a). Uit onderzoek naar leners van e-books blijkt dat de meeste boeken die worden geleend bij de online Bibliotheek daadwerkelijk worden gelezen (90%). Voor 33% van de leden is de online Bibliotheek de enige manier om aan e-books te komen (Damen & Blokker, 2017). 

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021a.

E-reader en tablet meest gebruikte devices

De e-reader en tablet zijn veruit de meest gebruikte apparaten om e-books op te lezen. Meer dan de helft van de e-books wordt gedownload voor de tablet of smartphone (58%), 39% van de uitgeleende e-books wordt gedownload voor de e-reader. Slechts 3% wordt online gelezen (KB, 2020). Dit komt overeen met de uitkomsten van breder onderzoek naar digitaal lezen: lezers maken het meest gebruik van de e-reader (51%), tablet (38%) en smartphone (26%) om digitaal te lezen. Drie op de tien digitale lezers gebruiken hier meerdere devices voor; met name hoogopgeleiden en vrouwen lezen vaak via meerdere devices (Nagelhout, 2020a). Met name jongeren maken vaak gebruik van hun smartphone om e-books te lezen (Nagelhout, 2020b). 

Meer luisterboeken uitgeleend

Ook in het aantal uitleningen van luisterboeken is een stijging te zien. In 2020 werden bijna 2,6 miljoen luisterboeken uitgeleend, circa 786 duizend meer dan het jaar daarvoor. Van 6 april tot 1 juni 2020 stelde de KB via de ThuisBieb 102 gratis e-books beschikbaar aan zowel leden als niet-leden van de bibliotheek. In totaal werden in deze periode 858 duizend e-books geleend via de ThuisBieb. Via de VakantieBieb werden in 2020 in een periode van 2 maanden circa 1 miljoen e-books en luisterboeken uitgeleend. In 2019 waren dat nog 1,3 miljoen uitgeleende e-books (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021a). In 2020 kozen meer gebruikers ervoor een luisterboek te lenen via de app van de bibliotheek dan te kopen via platforms als Bol.com, Amazon en ECI: 27% tegenover 19%. Verder koos 18% ervoor een luisterboek in de bibliotheek te lenen en verkreeg een deel zijn luisterboeken via een abonnement op Storytel (16%) of Kobo Plus (10%) (Nagelhout & Richards, 2020).

Aantal uitleningen van de digitale bibliotheek

 

2015

2016

2017

2018

2019

2020

E-books

1.608.815

2.801.970

3.211.940

3.515.936

3.879.227

5.610.327

Luisterboeken

171.105

337.851

890.541

1.336.695

1.776.711

2.562.971

VakantieBieb *

2.255.397

1.912.518

2.223.530

1.709.225

1.279.275

1.080.908

ThuisBieb

-

-

-

-

-

857.524

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021a.

*In 2020 werden voor het eerst e-books en luisterboeken aangeboden via de VakantieBieb; vóór 2020 werden enkel e-books aangeboden. 

Meer e-books voor volwassenen uitgeleend

Het aantal door jeugd geleende e-books is in 2020 ruim verdubbeld, tot 784 duizend uitleningen. Toch was het merendeel van de 5,6 miljoen in 2020 uitgeleende e-books voor volwassenen (86%). Met name door digitale leden tussen de 40 en 70 jaar worden veel e-books geleend. Onder jeugd is in 2020 met name het aantal uitleningen onder de 16 jaar sterk gegroeid. Er wordt meer fictie (89%) dan non-fictie (11%) geleend, zowel door jeugd als door volwassenen. Dit ligt in lijn met de samenstelling van de collectie e-books: deze bestaat voor 71% uit fictie. Het gemiddeld aantal uitgeleende e-books per actieve gebruiker stijgt nog steeds: van gemiddeld 5 in 2014 tot gemiddeld 19 in 2020. Actieve jeugdleden leenden gemiddeld 7 e-books, tegenover 29 e-books door volwassenen. Uit de fysieke bibliotheek werden in 2020 per volwassen lid gemiddeld 16 boeken voor volwassenen uitgeleend. Het aantal uitleningen van fysieke boeken daalt al jaren, terwijl e-books in dit opzicht een stijgende lijn laten zien (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021a; CBS, 2021b). De meeste mensen deugen van Rutger Bregman was in 2020 het meest uitgeleende e-book voor volwassenen; bij de jeugd stond Het grote misschien van John Green bovenaan.


Bron: KB, 2021.

Top 10 meest uitgeleende e-books in 2020

 

Volwassenen

Jeugd

 

Titel

Auteur

Titel

Auteur

1

De meeste mensen deugen

Rutger Bregman

Het grote misschien

John Green

2

De avond is ongemak

Marieke Lucas Rijneveld

De ruïnes van Gorlan

John Flanagan

3

't Hooge Nest

Roxane van Iperen

De brandende brug

John Flanagan

4

Uit het leven van een hond

Sander Kollaard

Het duel bij Araluen

John Flanagan

5

De pest

Albert Camus

De outsiders

John Flanagan

6

Spanning in de lucht

Sarah Morgan

De dragers van het eikenblad

John Flanagan

7

Bloedhitte

Noortje Brink

Ik geef je de zon

Jandy Nelson

8

Lichter dan ik

Dido Michielsen

Het geheim van de blote vakantie

Marjon Hoffman

9

Zuidenwind

Suzanne Vermeer

Het ijzige land

John Flanagan

10

Ik wil met je mee!

Jill Mansell

Honderd uur nacht

Anna Woltz

Bron: KB, 2021.

Gebruikers tevreden met leenproces

Gebruikers van de online Bibliotheek zijn over het algemeen tevreden: zowel het gebruik van e-books als het gebruik van luisterboeken wordt gemiddeld met een 7,3 gewaardeerd. Drie op de vier e-book leners zijn (zeer) tevreden met het leenproces: het inloggen, lenen van e-books en het overzicht van geleende e-books. Grootste verbeterpunt is het aanbod: 31% van de gebruikers is ontevreden over de actualiteit van de titels in de collectie (De Bruijn & Van der Hoorn, 2019).

Lezers betalen steeds vaker voor e-books

Naast de digitale bibliotheek bieden veel andere partijen e-books en luisterboeken aan. De helft van de e-books en luisterboeken wordt echter gratis verkregen (beide 51%). E-books worden vaak gekopieerd of geruild (gemiddeld 5 e-books per jaar), via legale downloads (gemiddeld 4 e-books) of via illegale downloads (4 e-books) verkregen. Het aandeel e-books dat tegen betaling wordt aangeschaft, is sinds 2016 gegroeid van 36% naar 49%. Deze e-books worden met name gelezen via een abonnementsmodel, zoals Kobo Plus (gemiddeld 3 e-books per jaar), geleend bij de online Bibliotheek (3 e-books) of gekocht bij een online boekwinkel (3 e-books per jaar). Van alle abonnementsdiensten die beschikbaar zijn voor e-books en luisterboeken wordt de online Bibliotheek het meest gebruikt. Waar in 2018 nog 31% van de digitale lezers met een abonnement lid was van de online Bibliotheek, is dat in 2020 gestegen naar 55% (Nagelhout, 2020b).

Bronnen