Meerwaarde bibliotheek voor bevordering basisvaardigheden

Bibliotheken hebben de afgelopen jaren een duidelijke professionaliseringsslag gemaakt in de dienstverlening rondom basisvaardigheden. Vrijwel alle bibliotheken bieden tegenwoordig producten en/of diensten aan waarmee volwassenen een of meer basisvaardigheden kunnen verbeteren. Ruim 9 op de 10 bibliotheken hebben diensten op het vlak van taalvaardigheden en digitale vaardigheden in het aanbod opgenomen. Dit blijkt uit het rapport ‘Dienstverlening openbare bibliotheken rondom basisvaardigheden voor volwassenen 2017’ (KB, 2018).

Basisvaardigheden voor volwassenen

In Nederland hebben ongeveer 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite met taal en/of rekenen (Algemene Rekenkamer, 2016). Zij hebben onvoldoende basisvaardigheden om volwaardig te kunnen meedoen in de samenleving. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die niet zelf hun (online) belastingformulier kunnen invullen of mensen die toeslagen mislopen omdat ze niet weten hoe ze deze moeten aanvragen. Ook komt het voor dat mensen medicijnen verkeerd innemen omdat ze de bijsluiter niet goed kunnen lezen. Deze kwetsbare volwassenen vormen een moeilijk te bereiken doelgroep. Ook is er vaak sprake van diverse problemen, zoals een combinatie van werkloosheid, gezondheidsproblemen en schulden. Bibliotheken zijn lokaal zeer actief op dit vlak. Daarnaast is er sinds enkele jaren het landelijke netwerkprogramma 'de Bibliotheek en basisvaardigheden'. Dit ondersteunt bibliotheken bij het opzetten en uitvoeren van dienstverlening op het gebied van basisvaardigheden.

Digitaal en taal vormen kern van het aanbod

In het aanbod van de openbare bibliotheken rondom basisvaardigheden komen digitale vaardigheden (98%), NT2 - taalvaardigheid - (96%), E-overheid (94%) en NT1 – lezen en schrijven (90%), het meest voor. Taal maakt al jaren onderdeel uit van het vaste aanbod van de meeste bibliotheken (KB, 2018). Op het gebied van digitale vaardigheden en andere domeinen is hier een duidelijke professionaliseringsslag zichtbaar. Zo bood in 2009 slechts de helft van de bibliotheken in alle of tenminste enkele vestigingen internetcursussen aan (Kasperkovitz et al., 2009).

Naast taal en digitaal biedt de helft van de bibliotheken tegenwoordig producten en diensten aan op het gebied van werk en sollicitatie (54%) en gezin (52%). Verder heeft 41% van de bibliotheken aanbod op financieel vlak en 36% op het gebied van gezondheid, zorg en welzijn. Op het vlak van sociale vaardigheden (17%), rekenvaardigheden (25%) en juridische vaardigheden (25%) is het aanbod van de bibliotheken nog relatief beperkt. Gemiddeld hebben de bibliotheken 6 van de 9 gepresenteerde vaardigheden en domeinen in hun aanbod opgenomen. Producten en diensten op het gebied van financieel en werk & sollicitatie worden in grotere bibliotheken relatief vaker aangeboden (KB, 2018).

Bron: KB, 2018.

Verbreding aanbod

Hoewel taal en digitaal nog de kern van het aanbod vormen, is in het aanbod op de andere domeinen een duidelijke verbreding zichtbaar. Het aantal bibliotheken dat producten en diensten op het gebied van werk/sollicitatie, gezin, financieel en gezondheid, zorg en welzijn aanbiedt is in ontwikkeling. Ook in het type aanbod is een professionalisering te zien. Bibliotheken kunnen gebruik maken van landelijke, provinciale en lokale programma's om hun aanbod af te stemmen op de doelgroep in hun gemeente(n) (Zie Basisvaardigheden Netwerkplan 2016-2018 voor meer informatie).

Aanbod bibliotheken: producten en diensten rondom basisvaardigheden voor volwassenen, 2017

Voorbeelden aanbod basisvaardigheden
Digisterker Cursus om burgers te leren werken met de e-overheid, zodat zij zelfstandig gebruik kunnen maken van de digitale dienstverlening van bijvoorbeeld de gemeente, het UWV of de Belastingdienst.
NT2Taalmenu Website met online oefeningen en downloads voor iedereen die graag Nederlands wil leren of met inburgeren aan de slag wil.
Taalspreekuur Spreekuur voor volwassenen die willen weten waar ze Nederlands kunnen leren of waar ze hun kennis van de taal kunnen verbeteren.
Tel je geld Oefenprogramma voor mensen om minder geld uit te geven en om overzicht/inzicht te krijgen in inkomsten en uitgaven.
TabletCafé Informele ontmoetingsplek voor het uitwisselen van tabletervaringen, tips & tricks.
Walk & Talk Dé koffiepauze voor werkzoekenden: informeel, open en bedoeld om mensen die werk zoeken met elkaar in contact te brengen en goede voorbeelden te presenteren.
Zorgen voor 2 Zorgen voor 2 ondersteunt mantelzorgers door (h)erkenning van zichzelf als mantelzorger, informatie, praktische tips en emotionele steun.

Bron: Bibliotheek en basisvaardigheden, 2017.

Toenemend belang digitale vaardigheden

Digitale vaardigheden worden steeds belangrijker, ook omdat de overheid digitaliseert. Mensen die niet kunnen werken met een computer, hebben bijvoorbeeld minder mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Op sociaal vlak kan een gebrek aan ICT-vaardigheden leiden tot minder contacten. In 2016 had 17% van de Nederlanders (vanaf 12 jaar) weinig of geen ICT-vaardigheden (CBS, 2017). Jaarlijks hebben Nederlanders ongeveer 390 miljoen keer contact met de overheid. Meer dan 50% van die contacten verliep in 2016 via een digitaal kanaal (Kanne & Löb, 2016). Bibliotheken bieden een breed scala van programma's, trainingen en activiteiten op het gebied van digitale vaardigheden en de e-overheid. Twee daarvan zijn de landelijke programma's Klik & Tik en Digisterker. Dit aanbod wordt gestimuleerd door de KB, onder andere door de landelijke inkoopregeling en het convenant met de Belastingdienst

Wat is Klik & Tik?

Met Klik & Tik, een programmaserie van Oefenen.nl, ondersteunen bibliotheken mensen bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden. Bibliotheken stellen Klik & Tik beschikbaar op hun computers. Bezoekers kunnen hier zelfstandig gebruik van maken of deelnemen aan een ondersteunende cursus, bijeenkomst, workshop of inloopspreekuur. Bibliotheken werven de deelnemers zelf of ze worden doorgestuurd door organisaties zoals het UWV.

Wat houdt Digisterker in?

Bibliotheken kunnen het programma Digisterker aanbieden om burgers wegwijs te maken in het werken met de elektronische overheid. Op die manier leren zij zelfstandig gebruik te maken van de elektronische dienstverlening van bijvoorbeeld de gemeente, UWV en de Belastingdienst.

Grootschalige deelname landelijke programma's

Een groot deel van de bibliotheken neemt inmiddels deel aan de landelijke programma’s Klik & Tik en Digisterker. In 2017 werden deze programma’s door bijna alle bibliotheken aangeboden (KB, 2018). Aan Klik & Tik nam toen 63% en aan Digisterker nam 32% van de bibliotheken deel (KB, 2017a). Voor de komende jaren wordt een toename verwacht. Met de cursus Digisterker zijn in 2016 circa 3.000 deelnemers bereikt en in 2017 wordt een verdubbeling van het aantal deelnemers verwacht (Stichting Digisterker, 2017).

Bron: KB, 2018.

Opbrengsten landelijke programma's

De Monitor Digitale Basisvaardigheden biedt inzicht in de opbrengsten van educatieve dienstverlening voor digitale basisvaardigheden. Deze onderzoeksresultaten bevestigen dat bibliotheken de dienstverlening voor digitale basisvaardigheden steeds beter uitwerken. Bij de eindgebruikers worden duidelijke verbeteringen gemeten op het vlak van alle digitale basisvaardigheden. De eindgebruikers zelf zijn vrijwel allemaal tevreden over de dienstverlening voor digitale basisvaardigheden (97%) (KB, 2017b). Ook de reacties van de Digisterker deelnemers zijn positief: gemiddeld wordt de cursus met een 8,3 gewaardeerd. Na het volgen van de cursus heeft 9 op de 10 deelnemers voldoende geleerd om zelf met de e-overheid te kunnen werken (Stichting Digisterker, 2017).

Driekwart bibliotheken biedt taalvaardigheidscursussen of -advies aan

Bij 9 op de 10 bibliotheken bestaat het aanbod op het gebied van taalvaardigheid onder andere uit het gebruik van de computers en/of het gebruik van de fysieke en digitale collectie (beide 94%). Daarnaast verzorgt 88% van de bibliotheken advies, doorverwijzing en intakes, biedt 80% inloopspreekuren aan, kan men in 79% van de bibliotheken oefenen met een Taalmaatje en en biedt driekwart van de bibliotheken non-formele cursussen, opleidingen en oefenprogramma’s aan (78%). Bijna twee derde van de bibliotheken leidt bezoekers naar formele cursussen en opleidingen (65%).

Bron: KB, 2018.

Openbare bibliotheken als spin in het web

Bibliotheken werken samen met veel en diverse partnerorganisaties op het gebied van basisvaardigheden voor volwassenen. De meeste bibliotheken maken (formele) afspraken met partners als gemeenten en Stichting Lezen & Schrijven. Daarnaast wordt relatief veel samengewerkt met welzijnswerk of vergelijkbare organisaties, instellingen voor beroepsonderwijs en Vluchtelingenwerk. Op het gebied van taalvaardigheid werkt 94% van de bibliotheken samen met één of meerdere (digi)Taalhuizen  (KB, 2018). In totaal waren er in 2017 361 (digi)Taalhuizen in Nederland, waarvan 263 gevestigd in de bibliotheek (Stichting Lezen & Schrijven, 2017). Meer lezen over (digi)Taalhuizen? Zie artikel Bestrijding van achterstanden met Taalhuizen.

Wat is een (digi)Taalhuis?

Een (digi)Taalhuis is een herkenbare, fysieke plek waar volwassenen terecht kunnen om beter te leren lezen, schrijven, rekenen en omgaan met de computer. Burgers kunnen daar relevante cursussen volgen of zo nodig worden doorverwezen naar andere instellingen. Lokale partners zetten een (digi)Taalhuis op en onderhouden dat met professionals en vrijwilligers.

Bronnen