Het netwerk van openbare bibliotheekvoorzieningen

De lokale bibliotheken, de provinciale ondersteuningsinstellingen (POI’s) en de Koninklijke Bibliotheek (KB) vormen één netwerk van openbare bibliotheekvoorzieningen, zo is vastgelegd in de Wet stelsel openbare bibliotheek voorzieningen (Wsob). De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de provinciebesturen, de gemeentebesturen en de besturen van de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor dit netwerk.

Functioneren van het netwerk

Deelnemers aan het netwerk van openbare bibliotheekvoorzieningen dienen volgens de wet te voldoen aan de volgende taken, die bijdragen aan het functioneren van het netwerk:

  • Gebruik maken van een gezamenlijke catalogus van beschikbare werken
  • Deelnemen aan het interbibliothecaire leenverkeer
  • Collectiebeleid voeren volgens het gezamenlijk collectieplan
  • Gebruik maken van een op de andere deelnemers afgestemde digitale infrastructuur
  • Ledenadministratie en algemene voorwaarden afstemmen op de andere deelnemers
  • Ondersteunen van het onderwijs.

Regierol KB sinds 2015

Naast deze taken zijn in de wet ook eigen taken geformuleerd voor de deelnemers aan het netwerk. Zo is de KB verantwoordelijk voor het:

  • Aansturen van het netwerk
  • In stand houden van de landelijke digitale openbare bibliotheek
  • Verzorgen van een bibliotheekvoorziening van noodzakelijk omgezette werken voor personen met een handicap

De regierol binnen het netwerk bekleedt de KB sinds 2015. Met de ingang van de Wsob zijn de taken en activiteiten van SIOB, de Stichting Bibliotheek.nl (BNL) en de Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren (DBNL) ondergebracht bij de KB. Vanuit de regierol werkt de KB nauw samen met andere organisaties, op landelijk, provinciaal en lokaal niveau. Zo stelt de KB in overeenstemming met lokale bibliotheken en POI’s elke vier jaar een gezamenlijk collectieplan vast.

Provinciale ondersteuning

De POI’s ondersteunen openbare bibliotheken bij hun werkzaamheden. Samen vormen zij een landelijk dekkend netwerk en zijn ze verenigd in de Stichting Samenwerkende POI’s Nederland (SPN). SPN organiseert de samenwerking tussen de POI’s en andere organisaties. Ook behartigt SPN de belangen van de POI’s in het bestuurlijk overleg met provincies en het Rijk. De gesubsidieerde taken die POI’s uitvoeren, komen voort uit bestuurlijke afspraken (met VNG, IPO, OCW) en uit provinciaal beleid. Vanuit de Wsob zijn de POI’s naast de bovengenoemde taken ook verantwoordelijk voor interbibliothecair leenverkeer (IBL). Ook zorgen zij voor de ontwikkeling van innovaties ten behoeve van lokale bibliotheken. Daarnaast verlenen zij niet-gesubsidieerde diensten, waarvoor de openbare bibliotheken een vergoeding betalen. Niet elke POI voert precies dezelfde taken uit. De meeste POI’s zijn - naast IBL en innovatie - actief op het gebied van digitale dienstverlening en infrastructuur, collectiebeleid,  bedrijfsvoering en educatie.

Totaal van acht POI’s in 2018

In 2017 waren er negen POI’s werkzaam in de branche. Drie van deze instellingen voeren taken in twee provincies uit: Probiblio (Noord- en Zuid-Holland), Rijnbrink Groep (Overijssel en Gelderland) en Cubiss (Noord-Brabant en Limburg). Probiblio bedient beide provincies vanuit een centrale vestiging,  Rijnbrink en Cubiss hebben in elke provincie een vestiging. De overige zes POI’s zijn Biblionet Groningen, Bibliotheekservice Fryslân, Biblionet Drenthe, BiSC (Utrecht), ZB Planbureau en Bibliotheek van Zeeland en Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken (SFB). De laatste POI heeft in de loop van 2017 taken overgedragen aan bibliotheken. Sinds 1 januari 2018 voerde het SFB geen werkzaamheden meer uit, waardoor er in totaal nog acht POI’s actief waren in 2018.

Gezamenlijk ILS

Binnen de provincie dragen de POI’s bij aan het functioneren van de lokale bibliotheken als netwerk. Door het beheren van een gezamenlijk ILS (Integrated Library System) kunnen collecties eenvoudiger op elkaar worden afgestemd. Ook kunnen klanten van deelnemende bibliotheken makkelijker materialen aanvragen. In 2017 werd in elke provincie een provinciaal ILS beheerd, maar de participatie van bibliotheekorganisaties verschilt sterk per provincie. In Groningen, Friesland, Drenthe, Flevoland, Overijssel en Zeeland namen alle bibliotheekorganisaties deel aan het provinciale ILS.

Wat is een ILS?

ILS staat voor Integrated Library System. In dit systeem staan de klanten van de bibliotheek geregistreerd en wordt het uitleenproces beheerd. Bibliotheken kunnen gebruik maken van verschillende systemen, zoals Wise, Vubis, Concerto of Brocade.

Provinciaal ILS
Bron: KB, 2018.

Afstemming aanbod en dienstverlening

Volgens de wet moeten deelnemers aan het netwerk hun collectiebeleid voeren volgens het gezamenlijk collectieplan. Dit plan heeft als doel collecties op elkaar af te stemmen, binnen de provincies ondersteunen de POI’s bibliotheken hier bij. Ook is in het Gezamenlijk Collectieplan (KB, 2016) opgenomen dat POI’s het provinciaal collectioneren stimuleren en coördineren. In 2017 is in acht provincies met behulp van de POI een provinciaal collectieplan opgesteld. Daarnaast is in 82 basisbibliotheken, verdeeld over tien provincies, gezamenlijk gecollectioneerd. In acht provincies beheerde de POI ook een achtergrondcollectie, die meestal bestond uit (weinig gevraagde) materialen die niet lokaal aanwezig hoeven te zijn (longtailcollecties). Verder ondersteunden POI’s bibliotheken in zeven provincies bij het op elkaar afstemmen van hun ledenadministratie en algemene (leen)voorwaarden (KB, 2018).

Provincie

POI

Provinciaal collectieplan

Provinciaal collectioneren

Achtergrond collectie

Leden-administratie

en voorwaarden

Drenthe

Biblionet Drenthe POI

Flevoland

Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken

Friesland

Bibliotheekservice Fryslân

Groningen

Biblionet Groningen POI

Utrecht

BiSC

Zeeland

Stichting Zeeuwse Bibliotheken (POI)

Gelderland

Rijnbrink

Overijssel

Rijnbrink

Limburg

Cubiss

Noord-Brabant

Cubiss

Noord-Holland

Probiblio

Zuid-Holland

Probiblio

Bron: KB, 2018.

Elke POI heeft in 2017 ondersteuning aangeboden gericht op het onderwijs. Zo hielpen alle POI’s bij de organisatie van voorleeswedstrijden. Ook ondersteunden ze activiteiten voor het primair onderwijs, zoals deskundigheidsbevordering omtrent de Bibliotheek op school (dBos) voor het primair onderwijs (KB, 2018).

Provincie

POI

Deskundigheids-bevordering dBos PO

Deskundigheids-bevordering dBos VO

Organisatie voorleeswedstrijd

Drenthe

Biblionet Drenthe POI

Flevoland

Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken

Friesland

Bibliotheekservice Fryslân

Groningen

Biblionet Groningen POI

Utrecht

BiSC

Zeeland

Stichting Zeeuwse Bibliotheken (POI)

Gelderland

Rijnbrink

Overijssel

Rijnbrink

Limburg

Cubiss

Noord-Brabant

Cubiss

Noord-Holland

Probiblio

Zuid-Holland

Probiblio

Bron: KB, 2018.

Ontwikkeling van landelijke innovaties

In 2016 zijn de gezamenlijke Innovatieagenda 2016-2018 en Actieagenda 2017-2018 onder regie van de KB en SPN vastgesteld. Dit is in overleg gegaan met een klankbordgroep waarin ook de VOB, VNG, IPO en het ministerie van OCW waren vertegenwoordigd. In de Innovatieagenda staan vier prioriteiten centraal:

  • Jeugd en onderwijs
  • Participatie en zelfredzaamheid
  • Persoonlijke ontwikkeling
  • Verandering en verbreding klassieke bibliotheek in het netwerk.

Deze prioriteiten uit de Innovatieagenda zijn aangevuld met thema’s die zijn gericht op de consolidatie en versterking van innovatie in het algemeen. Op basis van de vier prioriteiten en aanvullende thema’s zijn themagroepen ingericht, waarmee de POI’s een bijdrage leveren aan de innovatie in het landelijke netwerk. Het doel van deze themagroepen is om innovaties en initiatieven te delen, elkaar te inspireren, gezamenlijk aan ideevorming te doen, samen te werken en succesvol gebleken innovaties overdraagbaar en breed beschikbaar te maken voor de hele bibliotheeksector. Deelnemers uit verschillende provincies werken binnen de themagroepen samen. Elke themagroep wordt aangestuurd door een moderator van een POI.

Prioriteit Innovatieagenda

Themagroep

Moderator 2017

Jeugd en onderwijs

Doorgaande leeslijn 0 - 18

Biblionet Drenthe

 

Mediawijsheid

Cubiss

Participatie en zelfredzaamheid

Bibliotheek en Basisvaardigheden

Rijnbrink

Persoonlijke ontwikkeling

Leven Lang Leren

Biblionet Groningen

 

Werkplaats

Biblioservice Fryslân

Verandering en verbreding

De Bibliotheek 3.0

Rijnbrink

 

Optimalisatie en transformatie

Probiblio

Flankerend beleid

Digitale Bibliotheek

BiSC

 

Conceptontwikkeling en open innovatie

BiSC

 

Effectmeting

BiSC/KB

 

Marketing

Probiblio

 

Kennisdeling

Probiblio

 

Community Librarian

Cubiss

 

Vakdeskundigheid

Cubiss

Bron: KB, 2018.

Aandacht voor innovatie binnen de provincie

De POI’s besteden ook binnen de provincie aandacht aan innovaties. Vrijwel alle POI’s hebben in 2017 gewerkt aan de ontwikkeling van innovatieve programma’s en projecten. Zoals innovaties met betrekking tot jeugd en onderwijs, participatie en zelfredzaamheid, persoonlijke ontwikkeling en verandering en verbreding klassieke bibliotheek in het netwerk. Zo werd er in 2017 gewerkt aan projecten rondom kennisdeling (o.a. de Cubiss Kenniskaravaan, Leen een Fries), 21st century skills, makerplaatsen, cultuureducatie (o.a. Xpeditie cultuureducatie) en big data ( (KB, 2018).

Bronnen