Interbibliothecair leenverkeer

Via het interbibliothecair leenverkeer (IBL) heeft elk bibliotheeklid in principe toegang tot de gezamenlijke, brede collecties van alle openbare bibliotheken in Nederland. Zo kunnen de bibliotheken hun collecties goed afstemmen op het lokale verzorgingsgebied en tegelijkertijd borgen dat de klanten toegang hebben tot vrijwel alle titels die in Nederland zijn verschenen. Bibliotheekleden kunnen materialen die niet aanwezig zijn bij de lokale bibliotheek,, aanvragen. Deze materialen worden dan geleverd door een bibliotheek binnen de provincie, of als het daar niet is door een bibliotheek elders in het land. In 2017 werden er door bibliotheekleden 1,6 miljoen exemplaren bij andere bibliotheken aangevraagd. Het grootste gedeelte hiervan (1,4 miljoen) werd in de eigen provincie aangevraagd en ontvangen (KB, 2018). 

Wettelijke taak POI’s

Vanuit de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) zijn de provinciale ondersteuningsinstellingen (POI’s) verantwoordelijk voor de distributie van materialen in het kader van het interbibliothecair leenverkeer. Deelname aan het interbibliothecaire leenverkeer houdt volgens de wet in ieder geval in:

  • op verzoek van een lokale bibliotheek ter beschikking stellen van fysieke werken ten behoeve van gebruikers van die bibliotheek;
  • op verzoek van een gebruiker doen van een verzoek als bedoeld in onderdeel a aan de daarvoor in aanmerking komende bibliotheek; en
  • distributie van fysieke werken door provinciale ondersteuningsinstellingen.
Wat zijn de taken van de POI’s?

POI’s ondersteunen openbare bibliotheken bij hun werkzaamheden. Samen vormen de POI’s een landelijk dekkend netwerk en zijn ze verenigd in de Stichting Samenwerkende POI’s Nederland (SPN). Vanuit de Wet stelsel openbare bibliotheek voorzieningen (Wsob) zijn de POI’s verantwoordelijk voor interbibliothecair leenverkeer (IBL) en de ontwikkeling van innovaties ten behoeve van lokale bibliotheken. Daarnaast verlenen POI’s ook niet-gesubsidieerde diensten, waarvoor de openbare bibliotheken een vergoeding betalen. POI’s zijn actief op het gebied van digitale dienstverlening en infrastructuur, collectiebeleid, IBL, bedrijfsvoering, innovatie en leesbevordering. Niet elke POI voert precies dezelfde taken uit. In 2017 waren er 9 POI’s werkzaam in de branche.

IBL voornamelijk binnen de provincie

Verreweg de meeste materialen in het IBL blijven binnen de provinciegrenzen. Dit is in lijn met het Gezamenlijk Collectieplan waarin is vastgesteld dat 99,9% van de provinciale uitleningen uit de provinciale collectie moet worden afgehandeld (KB, 2016). In 2017 ging het landelijk om zo’n 1,4 miljoen aanvragen binnen de provincie, waarvan het merendeel boeken betreft (95%) (KB, 2018). Het is de POI die de verplaatsingen uitvoert. De POI haalt het aangevraagde materiaal op bij de leverende bibliotheek en bezorgt het bij de aanvragende bibliotheek. Ook het transport terug naar de leverende bibliotheek wordt verzorgd door de POI. Dit betekent dat het totaal aantal aangevraagde materialen twee keer wordt vervoerd.

Welke bibliotheken kunnen landelijk leveren?

In 2017 konden alleen de PLUSbibliotheken en Muziekweb landelijk leveren. De PLUSbibliotheken waren tot 2017 veelal ‘de erfgenamen’ van de oude stadsbibliotheken, met een bijzondere collectiefunctie. Deze doorgaans grotere bibliotheken collectioneren wetenschappelijke literatuur op HBO+ niveau.

De PLUSbibliotheken zijn: Tresaor (Leeuwarden), ZB Middelburg, de nieuwe bibliotheek | Stad (Almere), Centre Céramique (Maastricht), Centrale Bibliotheek (Den Haag), Bibliotheek de Witte Dame (Eindhoven), Athenaeum Bibliotheek (Deventer), Groningen Forum: Centrum (Groningen), de Bibliotheek Zuid-Kennemerland (Haarlem), OBA Oosterdok (Amsterdam), de Bibliotheek Utrecht (Utrecht), de Bibliotheek Tilburg Centrum (Tilburg), Bibliotheek Rotterdam (Rotterdam), de Bibliotheek Rozet (Arnhem).

IBL voornamelijk binnen de provincie

In 2017 werden er ruim 40 duizend materialen aangevraagd bij bibliotheken uit andere provincies en 137 duizend materialen bij Muziekweb. Deze in totaal 179 duizend materialen zijn ook vervoerd onder verantwoording van de POI. Hiervoor wordt naast het eigen transport ook gebruik gemaakt van de nachtdistributie service van een extern distributiebedrijf[1]. De POI in de provincie van de leverende bibliotheek haalt het aangevraagde materiaal eerst op bij de leverende bibliotheek en daarna wordt het per nachttransport door het distributiebedrijf vervoerd naar de POI in de provincie van de vragende bibliotheek. Deze POI vervoert het boek vervolgens naar de vragende bibliotheek. Voor de retourzending wordt hetzelfde proces in omgekeerde volgorde gevolgd. Dit betekent dat het totaal aantal aangevraagde materialen buiten de provincie twee keer door POI’s en twee keer door het distributiebedrijf wordt vervoerd. De openbare bibliotheken leverden in 2017 ruim 35 duizend materialen aan bibliotheken in andere provincies (KB, 2018).

Wat is Muziekweb?

Muziekweb is de nationale, Nederlandse muziekbibliotheek, voorheen de Centrale Discotheek Rotterdam (CDR). De Stichting Centrale Discotheek Rotterdam is opgericht in 1961, met als grondbeginsel smaakverbreding en muzikale ontwikkeling. Met dit doel werden in eerste instantie lp’s uitgeleend, vanaf 1982 cd’s en later ook muziek-dvd’s. Tegenwoordig is uitlenen niet meer de kerntaak, de CDR richt zich steeds meer op digitale diensten. Nog altijd staat kennismaking met muziek en verbreding van smaak voorop.

Bibliotheekleden kunnen materialen lenen uit de collectie van Muziekweb. De tarieven en voorwaarden die voor het lenen in rekening worden gebracht, worden niet door Muziekweb vastgesteld maar door de bibliotheek (Muziekweb, 2017).

Leeswijzer tabel IBL

Op provinciaal niveau toont de tabel bijvoorbeeld dat leden van de openbare bibliotheken in de provincie Drenthe in totaal 157 duizend exemplaren hebben aangevraagd. Hiervan zijn bijna 154 duizend door bibliotheekorganisaties binnen de provincie afgehandeld en 3 duizend door bibliotheekorganisaties elders in het land. Ook is te zien dat er vanuit Drenthe geen enkel exemplaar aan een bibliotheek buiten de provincie geleverd is. Dit komt omdat in 2017 enkel Plusbibliotheken landelijk konden leveren en er in Drenthe geen Plusbibliotheek aanwezig was.

IBL: Aangevraagde en geleverde materialen

 

Totaal
aanvragen a

Aangevraagd
binnen provincie

Aangevraagd bij
een andere provincie b

Aangevraagd bij
Muziekweb

Geleverd aan
andere provincie

Totaal

1.600.224

1.422.215

40.870

137.139

35.842

Drenthe

157.761

153.991

1.373

2.397

0

Flevoland

55.027

52.753

1.029

1.245

2.869

Friesland

76.393

72.633

2.249

1.511

435

Gelderland

165.481

142.627

9.099

13.755

2.434

Groningen

138.681

123.162

1.603

13.916

1.126

Limburg

54.738

48.055

1.678

5.005

3.329

Noord-Brabant

38.576

26.078

4.267

8.231

2.084

Noord-Holland

154.643

118.372

4.665

31.606

5.441

Overijssel

323.566

315.018

6.118

2.430

1.480

Utrecht

76.152

65.912

3.209

7.031

2.552

Zeeland

99.104

94.210

1.417

3.477

6.004

Zuid-Holland

260.102

209.404

4.163

46.535

8.088

Bron: KB, 2018.

a) Let op: het gaat hier om het totaal aantal gehonoreerde aanvragen. Aanvragen die om diverse redenen niet zijn gehonoreerd en dus niet tot een levering hebben geleid zijn hier in niet meegerekend.
b) De aanvragen bij een andere provincie zijn inclusief leveringen uit Universiteitsbibliotheken.

Bronnen

[1] Met uitzondering van het vervoer tussen de provincies Noord- en Zuid-Holland (ProBiblio) en Brabant en Tilburg (Cubiss). Het vervoer van materialen tussen deze provincies wordt door de gezamenlijke POI verzorgd. Ook in Gelderland en Overijssel (Rijnbrink) vervoerde de gezamenlijke POI over de provincie grenzen heen. Daarnaast wordt in deze provincies deels gebruik gemaakt van een extern distributiebedrijf.