Activiteiten en evenementen in de bibliotheek

Classificatie naar kernfunctie

De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) benoemt vijf maatschappelijke functies waar elke bibliotheekorganisatie aan moet voldoen. De georganiseerde activiteiten worden naar deze kernfuncties geclassificeerd:

  • Ter beschikking stellen van kennis en informatie;
  • Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;
  • Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur;
  • Organiseren van ontmoeting en debat;
  • Laten kennismaken met kunst en cultuur.

Minder activiteiten georganiseerd in coronatijd

In 2014 werden door alle bibliotheekorganisaties samen ruim 72 duizend activiteiten geteld. In de jaren daarna tekende zich een stijging af, tot ruim 220 duizend fysieke activiteiten in 2019. In 2020 hebben de coronamaatregelen zichtbaar effect gehad op de activiteiten georganiseerd door bibliotheken. Vrijwel alle bibliotheken lastten in 2020 activiteiten af of stelden ze uit. Op basis van nauwkeurige registratie (door 79% van de bibliotheken) en schatting (door 21% van de bibliotheken) kwam het aantal georganiseerde activiteiten in 2020 uit op bijna 143 duizend activiteiten. Met name bibliotheken met een groter werkgebied (meer dan 100.000 inwoners) en bibliotheken die meer dan 20 euro gemeentelijke subsidie per inwoner ontvangen, organiseerden relatief veel activiteiten (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021).

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2021.

Activiteiten primair gericht op leesbevordering

De meeste activiteiten die openbare bibliotheken organiseren, sluiten aan op de kernfuncties leesbevordering en kennismaking met literatuur (bijna 69 duizend activiteiten) en educatie en ontwikkeling (ruim 51 duizend activiteiten). Ook voorgaande jaren werden de meeste activiteiten rondom deze twee kernfuncties georganiseerd. Hoewel het aantal activiteiten rondom vrijwel alle kernfuncties is gedaald, zetten bibliotheken zich in 2020 onverminderd in voor leesbevordering en kennismaking met literatuur. Rondom deze kernfunctie werden in 2020 zelfs iets meer activiteiten georganiseerd dan in 2019: circa 54 duizend fysieke activiteiten en bijna 15 duizend activiteiten in een andere vorm (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021; CBS, 2021). 

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2021.

*Vanaf 2020 zijn niet alleen fysieke, maar ook activiteiten in andere vorm uitgevraagd.

Hoe krijgen deze activiteiten vorm in lokale bibliotheken?

Om te laten zien hoe bibliotheken invulling geven aan elk van deze kernfuncties, heeft de KB een publicatie laten maken met aansprekende voorbeelden van activiteiten: De Bibliotheek doet meer. Deze publicatie laat het verhaal zien achter de cijfers. Dit verhaal kan door openbare bibliotheken worden gebruikt om stakeholders te laten zien wat de bibliotheek van nu doet. Bibliotheken uit het hele land, die illustratief zijn voor wat zich in vele lokale bibliotheken afspeelt, dienen als voorbeeld (KB, 2019).

Eén op de vijf activiteiten in alternatieve vorm georganiseerd

Negen op de tien bibliotheken zetten in coronatijd bestaande activiteiten om naar een andere vorm, zoals online en telefonisch. Daarnaast hebben negen op de tien bibliotheken in coronatijd ook nieuwe activiteiten opgezet, zowel in een fysieke als in een andere vorme. Van alle activiteiten die bibliotheken in 2020 organiseerden, vond 82% toch nog in fysieke vorm plaats. Voor één op de vijf activiteiten werd een andere vorm gekozen. Rondom leesbevordering, educatie en ontwikkeling en kennis en informatie organiseerden circa negen op de tien bibliotheken de activiteiten in (deels) fysieke vorm. Daarnaast zette de helft van de bibliotheken in op online activiteiten rondom deze kernfuncties. Telefonische alternatieven werden vooral gezocht voor activiteiten rondom educatie en ontwikkeling (27%) en kennis en informatie (19%).  

Primair onderwijs voornaamste doelgroep leesbevordering

Negen op de tien bibliotheken organiseerden in 2020 alternatieve activiteiten gericht op leesplezier en leestips, zoals online voorleesuurtjes en voorleesactiviteiten in de buitenlucht. Van alle activiteiten die geclassificeerd worden onder de kernfunctie leesbevordering en literatuur concentreert meer dan de helft zich rondom het primair onderwijs (circa 43 duizend geregistreerde activiteiten). Ondanks de daling in het aantal georganiseerde activiteiten in coronatijd, zijn er in 2020 meer fysieke activiteiten rondom leesbevordering voor het primair onderwijs georganiseerd (ruim 31 duizend) dan in 2019 (26 duizend). In vergelijking met andere activiteiten werd voor het primair onderwijs tevens een relatief groot deel van de activiteiten in andere vorm georganiseerd (27%). Bibliotheken boden in coronatijd bijvoorbeeld digitaal lesmateriaal aan ter ondersteuning van het thuisonderwijs en organiseerden extra online activiteiten voor kinderen om lezen te stimuleren, zoals Schrijver op je Scherm. Een vijfde van de geregistreerde activiteiten rondom leesbevordering en literatuur is gericht op kinderen van 0 tot 4 jaar (ruim 12 duizend) (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021).

Educatie en ontwikkeling met name gericht op taalvaardigheid

De meeste activiteiten op het gebied van educatie en ontwikkeling waren in 2020, net als voorgaande jaren, gericht op taalvaardigheid voor volwassenen (bijna 27 duizend geregistreerde activiteiten in 2020). Ook rondom digitale vaardigheden voor volwassenen (ruim 11 duizend) en informatievaardigheden en mediawijsheid voor het primair onderwijs (bijna 5 duizend geregistreerde activiteiten) worden relatief veel activiteiten georganiseerd. Het digitale alternatief dat in 2020 gezocht werd voor veel activiteiten, is minder geschikt voor kwetsbare doelgroepen. Het merendeel van de activiteiten rondom taalvaardigheid en digitale vaardigheden voor volwassenen werd daarom in 2020 ook in fysieke vorm georganiseerd. Desondanks boden zes op de tien bibliotheken in coronatijd wel instructies of hulp bij basisvaardigheden, zoals video’s met uitleg of online spreekuren, persoonlijke begeleiding of ondersteuning (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021).

Kunst en cultuur breed gedragen thema

Het aandeel activiteiten op het gebied van kennis en informatie (7%), kunst en cultuur (5%) en ontmoeting en debat (4%) is relatief klein, maar bijna alle bibliotheekorganisaties rekenen dergelijke activiteiten tot het aanbod. De georganiseerde activiteiten rondom kennis en informatie betreffen zeer uiteenlopende activiteiten voor volwassenen, zoals informatiebijeenkomsten rondom thema’s als financiën, gezondheid, zorg en welzijn, juridisch en werk en sollicitatie. De activiteiten rondom kunst en cultuur (-55% ten opzichte van 2019) en ontmoeting en debat (-61%) lenen zich minder voor alternatieve vormen en werden daardoor in 2020 beduidend minder vaak georganiseerd dan in 2019. Rondom kunst en cultuur worden met name cursussen en workshops (ruim 2 duizend geregistreerde activiteiten) georganiseerd. De activiteiten rondom de kernfunctie ontmoeting en debat zijn vaak informele activiteiten met ontmoeting als doel, zoals inloopkoffies (ruim 3 duizend geregistreerde activiteiten) (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021).

Negen op de tien bibliotheken registreren aantal deelnemers

De bibliotheken die het aantal georganiseerde activiteiten nauwkeurig registreren, is in de Gegevenslevering Wsob 2020 ook gevraagd naar het aantal deelnemers per type activiteit. Het aandeel bibliotheken dat deelnemersaantallen kan opgeven, verschilt uiteraard per type activiteit. In coronatijd is het aantal bibliotheken dat deelnemers registreert sterk toegenomen, van twee op de drie bibliotheken in 2019 naar negen op de tien bibliotheken in 2020. In totaal hebben deze bibliotheken ruim 1,8 miljoen deelnemers aan activiteiten geregistreerd. Het totale aantal deelnemers ligt naar verwachting dus nog hoger. De meeste deelnemers werden geregistreerd voor activiteiten rondom leesbevordering en literatuur (ruim 807 duizend) en educatie en ontwikkeling (458 duizend). Het gemiddelde aantal deelnemers per activiteit is het hoogst voor activiteiten rondom kunst en cultuur, leesbevordering en literatuur en ontmoeting en debat (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021).

Ledenvoordeel in acht op de tien bibliotheken

Gemiddeld vragen bibliotheken voor drie op de tien activiteiten een financiële bijdrage van de bezoekers. Welke activiteiten kosteloos kunnen worden bijgewoond en voor welke activiteiten moet worden betaald, verschilt per bibliotheek. Bij zes op de tien bibliotheken wordt een bijdrage gevraagd voor schrijversbezoeken of boekpresentaties, bijvoorbeeld in de vorm van een schrijverscafé of literair café. Circa de helft van de bibliotheken vraagt en bijdrage voor cursussen en workshops op het gebied van kunst en cultuur. Bij acht op de tien bibliotheken profiteren bibliotheekleden van voordelen bij deelname aan activiteiten. Zo krijgen bibliotheekleden vaak korting en mogen zij aan sommige activiteiten gratis deelnemen (Van de Burgt & Van de Hoek, 2021).

Bron: Van de Burgt & Van de Hoek, 2021.

Bezoekers activiteiten zeer tevreden

Eén op de vier bibliotheekleden bezoekt weleens een activiteit in de bibliotheek. Dit blijkt uit onderzoek van BiebPanel onder ruim 13 duizend bibliotheekleden, verspreid over 80 basisbibliotheken. Bibliotheekleden die de activiteiten bezoeken, beoordelen deze gemiddeld met een 7,8. Ook de omstandigheden rondom de activiteiten, zoals de voorzieningen, organisatie en communicatie, worden goed beoordeeld. De meest bezochte activiteiten zijn informatieve lezingen, tentoonstellingen, schrijverspresentaties en kinderactiviteiten. Redenen om geen activiteiten te bezoeken zijn met name de datum of het tijdstip, de inhoud, desinteresse in activiteiten en tijdgebrek. Hoewel het aanbod van de bibliotheek verbreedt, denken bibliotheekleden bij activiteiten in de bibliotheek nog met name aan boeken. Dit hangt nauw samen met de bekendheid van het aanbod: 19% van de leden die geen activiteiten bezoeken, is niet op de hoogte van het activiteitenaanbod. Zij lezen hierover het liefst aankondigingen in lokale kranten, websites en nieuwsbrieven. Ook achteraf lezen over de activiteiten – ook al nemen zij daar niet zelf deel aan – zouden de leden waarderen (Probiblio, 2019).

Bronnen